Aktualności
Fotowoltaika: nowe a stare zasady. Jaka jest różnica w rozliczaniu i opłacalności?
Ostatnie lata przyniosły jedną z największych zmian w historii prosumenckiej fotowoltaiki w Polsce. Przejście z systemu opustów na net billing zmieniło podejście do inwestycji w panele PV. Dziś kluczowe znaczenie ma moment i sposób zużycia energii, a nie samo oddawanie jej do sieci. Od 2025 roku fotowoltaika funkcjonuje w bardziej rynkowym, lecz wyraźnie dopracowanym modelu, który nadal może być opłacalny dla prosumentów. Rozliczenia godzinowe, współczynniki korygujące, programy wsparcia oraz rozwiązania takie jak prosument wirtualny sprawiają jednak, że inwestycja wymaga innego podejścia niż kilka lat temu.
W praktyce oznacza to odejście od prostego modelu „oddaj i odbierz” na rzecz świadomego zarządzania energią. Instalacja fotowoltaiczna coraz częściej jest projektowana jako element większego systemu energetycznego, a nie samodzielne źródło produkcji prądu.
Fotowoltaika: stare zasady. Jak działał system opustów?
Jeszcze do końca marca 2022 roku obowiązywały tzw. stare zasady fotowoltaiki, oparte na net meteringu. Prosument mógł oddawać nadwyżki energii do sieci i odbierać je później, traktując sieć jak wirtualny magazyn energii.
Najważniejsze cechy tego modelu:
- rozliczenie ilościowe, a nie finansowe,
- brak zależności od cen energii,
- opust 0,8 lub 0,7 w zależności od mocy instalacji, co oznaczało możliwość bezpłatnego odbioru odpowiednio 80 procent energii dla instalacji do 10 kWp lub 70 procent dla instalacji o mocy 10 do 50 kWp,
- wysoka przewidywalność zwrotu z inwestycji.
Dzięki tym zasadom prosument nie musiał analizować cen energii ani dostosowywać zużycia do godzin produkcji. Opłacalność instalacji była łatwa do oszacowania i w niewielkim stopniu zależała od bieżących warunków rynkowych.
Wśród inwestorów wciąż pojawia się pytanie, do kiedy obowiązuje fotowoltaika na starych zasadach. Odpowiedź jest jednoznaczna. System opustów dotyczy wyłącznie instalacji zgłoszonych do 31 marca 2022 roku. Prosumenci, którzy zdążyli, zachowują te warunki przez 15 lat od momentu uruchomienia instalacji.
Fotowoltaika: nowe zasady. Co zmienił net billing?
Od kwietnia 2022 roku obowiązują nowe zasady fotowoltaiki, czyli net billing. Jest to system rozliczeń, w którym energia:
- sprzedawana do sieci wyceniana jest według cen rynkowych,
- kupowana z sieci rozliczana jest po cenach detalicznych,
- bilansowana jest wartościowo, a nie ilościowo.
W praktyce oznacza to, że fotowoltaika rozliczana na nowych zasadach funkcjonuje podobnie do klasycznego rynku energii. Nadwyżki energii trafiają do depozytu prosumenckiego, który następnie służy do pokrywania kosztów energii pobranej z sieci.
Zmiana ta wprowadziła większą zależność opłacalności instalacji od profilu zużycia energii oraz momentu jej poboru. Jednocześnie wymusiła bardziej świadome podejście do projektowania instalacji PV.
Czytaj więcej: Net billing, co to jest? Przykładowe rozliczenie
Fotowoltaika: stare zasady a nowe. Różnice w praktyce
Porównując oba systemy, wyraźnie widać zmianę filozofii rozliczeń.
Stare zasady fotowoltaiki, czyli net metering, charakteryzowały się:
- prostotą,
- brakiem ryzyka cenowego,
- niewielką potrzebą optymalizacji zużycia energii.
Nowe zasady fotowoltaiki, oparte na net billingu, oznaczają:
- zależność od cen rynkowych energii,
- znacznie większą rolę profilu zużycia,
- opłacalność opartą na autokonsumpcji i elastyczności systemu.
Dlatego dziś fotowoltaika to nie tylko panele na dachu, ale cały system zarządzania energią, który powinien być dopasowany do rzeczywistych potrzeb użytkownika.
Najważniejsze zmiany w rozliczeniach w 2025 roku
Rozliczenia godzinowe: energia w czasie rzeczywistym
Od 2024 roku, a w pełnym zakresie od 2025, obowiązują rozliczenia godzinowe. Oznacza to, że zarówno sprzedaż, jak i zakup energii odbywają się według cen z konkretnej godziny.
W efekcie:
- ceny energii w południe, przy wysokiej produkcji z PV, bywają niskie,
- poranne i wieczorne godziny są zazwyczaj droższe,
- znaczenie autokonsumpcji wyraźnie rośnie.
To jedna z kluczowych różnic pomiędzy tym, jak działała fotowoltaika na starych zasadach, a jak funkcjonuje obecnie. Jednocześnie pokazuje, dlaczego projekt instalacji ma dziś znacznie większe znaczenie niż kilka lat temu.
Czytaj także: Godzinowy system rozliczeń za energię w 2026
Współczynnik 1,23: korekta wartości energii
W 2025 roku wprowadzono mechanizm, który realnie poprawia saldo prosumenta rozliczającego się w systemie net billingu. Wartość energii oddanej do sieci zapisywana w depozycie prosumenckim jest powiększana o 23 procent, czyli mnożona przez współczynnik 1,23.
Oznacza to, że energia sprzedana po cenach rynkowych z danej godziny zyskuje wyższą wartość księgową, którą można później wykorzystać do rozliczenia energii pobranej z sieci.
W praktyce:
- zmniejsza się różnica pomiędzy ceną sprzedaży i zakupu energii,
- depozyt prosumencki wystarcza na dłużej, szczególnie w okresach niższej produkcji,
- system staje się mniej wrażliwy na krótkoterminowe wahania rynku energii.
To jeden z elementów, które sprawiają, że nowe zasady fotowoltaiki obowiązujące od 2025 roku są stabilniejsze i bardziej przewidywalne niż pierwotna wersja net billingu.
Depozyt prosumencki: co można nim pokryć?
Depozyt prosumencki pozwala sfinansować koszt energii czynnej pobranej z sieci. Nie obejmuje natomiast opłat dystrybucyjnych, stałych ani abonamentowych.
Oznacza to, że nawet przy dobrze zaprojektowanej instalacji rachunki za energię nie znikają całkowicie. Nowe zasady fotowoltaiki wyraźnie premiują tych prosumentów, którzy zużywają energię na bieżąco.
Depozyt prosumencki jest ważny przez 12 miesięcy. Po tym czasie niewykorzystane środki mogą zostać wypłacone, zwykle do 20 procent wartości energii sprzedanej w danym miesiącu.
Prosument wirtualny i prostsze inwestycje
Fotowoltaika bez własnego dachu
Jedną z istotnych zmian w ostatnich latach jest możliwość rozliczania energii jako prosument wirtualny. Rozwiązanie to umożliwia:
- produkcję energii w innej lokalizacji niż miejsce jej zużycia,
- korzystanie z fotowoltaiki mieszkańcom budynków wielorodzinnych,
- inwestycje firmom, które nie dysponują odpowiednimi dachami.
Dzięki temu fotowoltaika przestaje być rozwiązaniem wyłącznie dla właścicieli domów jednorodzinnych, a dostęp do własnej energii zyskują kolejne grupy odbiorców. W połączeniu z nowymi zasadami rozliczeń zwiększa to elastyczność inwestycji i poprawia jej opłacalność.
Szybsze procedury i mniej formalności
Równolegle uproszczono proces przyłączania instalacji PV, ograniczono formalności związane z magazynami energii oraz skrócono czas oczekiwania na decyzje operatorów sieci.
Dzięki temu inwestycje w fotowoltaikę są dziś łatwiejsze do zaplanowania i szybciej przechodzą z etapu projektu do realnej produkcji energii.
Programy wsparcia i ulgi: nadal ważny element kalkulacji
W 2025 roku nadal funkcjonowały programy i mechanizmy wsparcia, które realnie obniżają koszt wejścia w fotowoltaikę oraz skracają czas zwrotu z inwestycji. Szczególne znaczenie miały:
- program Mój Prąd, coraz wyraźniej ukierunkowany na magazyny energii i systemy zwiększające autokonsumpcję,
- Czyste Powietrze, w ramach którego fotowoltaika była często łączona z pompami ciepła i kompleksową modernizacją energetyczną budynków,
- ulgi podatkowe obejmujące instalacje PV, magazyny energii oraz elementy infrastruktury towarzyszącej.
W połączeniu z nowymi zasadami rozliczeń wsparcie to nadal istotnie wpływa na opłacalność inwestycji, zwłaszcza w projektach planowanych długoterminowo.
Nowe zasady fotowoltaiki: kalkulator opłacalności. Jak korzystać?
Część inwestorów korzysta z narzędzi takich jak kalkulator opłacalności uwzględniający nowe zasady rozliczeń. Pozwalają one wstępnie oszacować potencjalne oszczędności i sprawdzić, jak zmiana systemu wpływa na rachunki za energię.
Należy jednak pamiętać, że kalkulatory pokazują jedynie scenariusz orientacyjny. Na rzeczywistą opłacalność instalacji wpływają czynniki, których proste narzędzia nie zawsze uwzględniają, takie jak:
- godzinowy profil zużycia energii,
- zmienność cen energii w ciągu dnia,
- obecność lub brak magazynu energii,
- możliwe zmiany taryf w kolejnych latach,
- planowana elektryfikacja domu lub firmy.
Dlatego kalkulator najlepiej traktować jako punkt wyjścia do dalszych analiz, a ostateczną ocenę opłacalności oprzeć na indywidualnym projekcie i rzeczywistych danych.
Zobacz również: Ile kosztuje magazyn energii do fotowoltaiki w 2026 roku?
Podsumowanie: czy fotowoltaika nadal się opłaca?
Zmiana systemu rozliczeń sprawiła, że fotowoltaika funkcjonuje dziś w bardziej rynkowym, ale jednocześnie bardziej elastycznym modelu. Choć stare zasady nie są już dostępne dla nowych inwestorów, obecne rozwiązania premiują świadome zarządzanie energią, autokonsumpcję oraz wykorzystanie dodatkowych elementów systemu, takich jak magazyny energii czy model prosumenta wirtualnego.
W warunkach rosnących cen energii i większej zmienności rynku dobrze zaprojektowana instalacja, dopasowana do rzeczywistego profilu zużycia, nadal pozwala ograniczać koszty energii w długim okresie i zwiększać niezależność od wahań cenowych.
