
Konstrukcja pod moduły fotowoltaiczne projektowana jest na kilkadziesiąt lat pracy w otwartym terenie. Przeglądy okresowe obejmują dokręcenie połączeń, kontrolę geometrii i stanu powierzchni. Nie odtwarzają powłoki antykorozyjnej, która musi wystarczyć na cały okres eksploatacji. Obliczenia wytrzymałościowe odpowiadają na pytanie, czy konstrukcja przeniesie obciążenie śniegiem i wiatrem w dniu montażu. Nie odpowiadają na pytanie, w jakim stanie będzie ta sama konstrukcja po dwóch dekadach w gruncie o niskim pH albo w atmosferze przemysłowej.
Tym drugim pytaniem zajmujemy się razem z Wydziałem Nauk Technicznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Ze strony uczelni prace prowadzi dr inż. Wojciech Rejmer z Katedry Technologii Materiałów i Maszyn.
Zakres badań obejmuje materiały stosowane w konstrukcjach PV, od klasycznej stali ocynkowanej po powłoki trójskładnikowe cynk-aluminium-magnez, w tym Magnelis, PosMAC i Zam-ex. Porównujemy różne gramatury tej samej powłoki, ZM-310, ZM-430 i ZM-620, oraz zachowanie samych elementów konstrukcyjnych i ich połączeń.
Na połączeniach skupiamy się w sposób szczególny. Element o pełnym przekroju i nienaruszonej powłoce koroduje wolno i przewidywalnie. Inaczej wygląda to w szczelinach o szerokości ułamka milimetra, w miejscach cięcia i wiercenia, na styku różnych metali, pod elementami dociskowymi, gdzie woda utrzymuje się dłużej niż na powierzchni otwartej.
Badamy przy tym dwa rodzaje zestawień. Pierwsze to połączenia elementów o różnych powłokach, pochodzących od różnych dostawców stali. Drugie to połączenia elementów o tej samej powłoce w różnych gramaturach, na przykład ZM-430 z ZM-310, co na jednej inwestycji zdarza się częściej, niż mogłoby się wydawać.
Pracujemy dwoma metodami, które odpowiadają na inne pytania.
- Testy w komorze mgły solnej, prowadzone w odniesieniu do wymagań ISO 12944, odwzorowują długotrwałe oddziaływanie neutralnych chlorków w środowisku wilgotnym. To metoda porównawcza, powszechnie stosowana w branży.
- Badania elektrochemiczne pozwalają mierzyć ubytek masy w czasie rzeczywistym i analizować sam mechanizm korozji. Dają możliwość odwzorowania środowisk, których komora solna nie obejmuje: gleb zakwaszonych, atmosfery przemysłowej, obszarów o podwyższonym zasoleniu.
Komora solna pokazuje odporność na chlorki, ale rzeczywistość jest bardziej złożona. Dlatego testujemy też siarczki, siarczany i środowiska kwaśne, mówi dr inż. Wojciech Rejmer.
Wyniki pierwszego etapu prac zostały opublikowane w recenzowanym czasopiśmie The Paton Welding Journal, w artykule „Investigation of corrosion resistance of mixed zinc aluminum and magnesium coatings in varying acidified saline environments”. Kolejne badania są w toku.
Dlaczego robi to producent konstrukcji?
Dostawców stali z powłoką antykorozyjną jest na rynku coraz więcej i wszyscy spełniają wymagane normy. Karta materiałowa każdego z nich jest poprawna. Pytanie brzmi, co ta poprawność opisuje.
Norma podaje wynik dla środowiska o określonym pH, zasoleniu i wilgotności. Rzeczywista inwestycja nie zawsze mieści się w tym opisie. Grunt bywa kwaśny, w sąsiedztwie bywa zbiornik wodny albo zakład przemysłowy.
Drugi obszar widać wyłącznie z pozycji producenta konstrukcji. Na jednej inwestycji spotykają się elementy o różnych specyfikacjach powłoki. Osobno każdy z tych materiałów jest zgodny z normą. Ich wzajemne oddziaływanie w węźle, przez dwadzieścia lat, nie jest przedmiotem żadnej z tych kart materiałowych. Dostawca stali odpowiada za swój wyrób. Za to, co dzieje się na styku, odpowiada ten, kto projektuje połączenie.
Podejmujemy to zadanie, ponieważ pracujemy na relacjach rozliczanych w perspektywie lat. Konstrukcja, którą sprzedajemy dziś, będzie stała na inwestycji naszego klienta przez cały okres pracy instalacji. Wiedza o tym, jak się zachowa, jest częścią tego, za co bierzemy odpowiedzialność.
Co z tego wynika w praktyce?
Wyniki badań nie zostają w publikacji. Trafiają do dwóch miejsc w firmie.
Pierwsze to biuro konstrukcyjne. Dominik Połoniewicz, główny konstruktor Enzeit Technik, odpowiada za przełożenie wniosków materiałowych na decyzje projektowe: dobór gatunków i powłok do konkretnych zastosowań, geometrię połączeń, sposób odprowadzania wody, zestawienia materiałowe w węzłach.
Drugie to system jakości. Anna Latecka, koordynator do spraw certyfikacji i zakładowej kontroli produkcji, odpowiada za to, żeby przyjęte założenia miały pokrycie w dokumentacji, badaniach wyrobu i procedurach kontrolnych. Deklaracja trwałości jest warta tyle, ile system, który za nią stoi.
Praktycznym efektem tej pracy jest 30-letnia gwarancja na powłokę antykorozyjną, udzielana bez dodatkowych procedur i bez konieczności zlecania zewnętrznej analizy gruntu. Zbudowany model odporności materiałów pozwala nam ocenić dobór powłoki do lokalizacji na etapie oferty.
Instalator, który wybiera konstrukcję, porównuje najczęściej cenę, czas montażu i długość gwarancji. Trwałość jest w tym zestawieniu parametrem najtrudniejszym do zweryfikowania, bo jej weryfikacja zajmuje tyle, ile trwa okres eksploatacji. Badania laboratoryjne skracają ten czas i dają podstawę do tego, żeby dobór powłoki do lokalizacji był decyzją opartą na danych.
Część wniosków jest dla branży przewidywalna. Powłoki trójskładnikowe zachowują się lepiej niż standardowe cynkowanie, to wiedza katalogowa. Wartość pojawia się w szczegółach: jak bardzo ta różnica pogłębia się w środowisku kwaśnym, przy jakiej gramaturze przestaje mieć znaczenie praktyczne, gdzie dodatkowy koszt materiału nie zwraca się w okresie eksploatacji.
Prace nad materiałami prowadzimy równolegle do rozwoju samych systemów montażowych. Nowe rozwiązanie konstrukcyjne sprawdzamy pod kątem nośności, sztywności i powtarzalności montażu. Osobno sprawdzamy, jak zachowa się w czasie. Współpraca z Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim jest częścią tego drugiego obszaru. Kolejne etapy badań są zaplanowane, a ich wyniki będziemy publikować.